Wiersz #22
De profectione Sigismundi in Hungariamnapisany 1515-03-24 — 1515-05-14 pierwodruk 1515-09-13
Podstawy źródłowe - stare druki:
1 | BARTOLINI 1515 (De profectione serenissimi Sigismundi Regis Poloniae, Magni Ducis Lituaniae, Russiae Prussiaeque etc. Domini et heredis post victoriam contra Moscos in Hungariam Sylva) s. E[ii v]-Fiii r (in extenso) |
2 | BARTOLINI 1602 (De profectione serenissimi Sigismundi Regis Poloniae, Magni Ducis Lituaniae, Russiae Prussiaeque etc. Domini et heredis post victoriam contra Moscos in Hungariam Sylva) s. 336-340 (in extenso) |
3 | DANTISCUS 1764 (De profectione Sigismundi I regis. Poloniae post victoriam contra Moscos in Hungariam silva) s. 23-34 (in extenso) |
Publikacje:
1 | DANTISCUS 1938 (Podróż Zygmunta I do Węgier) Nr 5, s. 28-39 (polski przekład, Jan Michał HARHALA) |
2 | Dantisci Carmina (De profectione Sigismundi in Hungariam) Nr 16, s. 64-74 (in extenso) |
3 | WIEGAND 1984 (Sylva) s. 44-46 (in extenso) |
Tekst + aparat krytyczny + komentarz Zwykły tekst Tekst + komentarz Tekst + aparat krytyczny Ekscerpty dotyczące podróży Dantyszka
Navita, per
Incolumis postquam rediit; sua proelia miles,
Aeratas acies et tot per vulnera mortes
Venator silvas, saltus et lustra ferarum,
Et pedicas structasque plagas, et retia cervis
Protensa enarrat. Longis peregrinus ab oris,
Cur ego non referam rerum variosque viarum
Ambivi, et Scythico quod ab usque
Hactenus ad ripas, celeri quas alluit unda
Quaenam causa viae primum, quis tractus et unde,
Vos dixisse reor — Clarius dum spirat
Inclutus Arctoo rex cum sub sidere caeli,
Heroum
Fama quidem nota est a
Ex mediis illum castris revocaverat ad se;
Fraterni vis tota in eo pendebat amoris.
Conservatorem fieri, robustior aetas
Cresceret ad regni moderandas donec habenas.
Paruit atque ultro cuneis turmisque relictis,
Ante Borysthenias rursum quam ceperat
Noluit in tanto quamvis discrimine rerum
Ante diem extremum voluit. Sic concitus ergo,
Non pertaesus iter, non tempora dura nec acres
Protinus ex
Ventum erat ad ⌊Gracci⌋, quae nunc
Moenia. Paulisper remoratus liquerat illic
— Di faxint faustum! — partus, subitoque recessit.
Slesiacis primum piscosis appulit arvis;
Quidquid ibi lacus est et ibi via lubrica eundi
Limosam per humum. Venit obvius ilico claris
Regali luxu dignoque in honore recepit.
Attigit hinc fines, ubi
Praesidet eximius, qui religione secundus
Est nulli, pietate nec est in rebus agendis.
Adventu gaudens, obiter processit eumque
Excepit, memor illius primordia vitae
Esse suo in
Quos potuit, cunctos recte officiosus ad usus.
Aethere concretos ex toto solverat imbres
Contexitque solum; teneras cum floribus herbas,
Qui sese sensim radios ad solis iniqui
Extulerant, hieme affecit; nec inertia solum
Membra virum. Tamen a concepto nulla movebat
Tempestas
Abruptaeque viae. Nec enim iuga celsa, nec ulla
Offuit intento res, quominus iret in omnem,
Sic tandem Hunniacas, quo se
Disposuit. Venit illustris
Inferior. Si quis vel
Certamen residens, procerus corpore toto,
Gradivo cataphractus equo. Praecessit in armis
— Spectatu pulchrum! — multos pulchro agmine princeps.
Venit et
Quem tulit ad tanti praelatum culmen honoris
Nuda fides, probitas, virtus, reverentia divum
Et facile ingenium rerumque scientia multa.
Hic
Litora
Est sita
Quondam, nunc toto quae nomen habebit in orbe.
Postquam narratum est propius venisse Polonas
Obvius in campum
Heroum magna stipante utriusque caterva
Regali parvam pompa deduxit in
Hactenus ex
Totque equitum peditumque globis castrisque relictis
Perventum. Solum fraterno ductus amore
Huc igitur
Appulit, ingenio multum versatus et arte,
Resque gerit cunctas, a
Religionis erit, siquidem est, non ambigo, verus,
Contra schismaticos templi dabit arma rebelles
Et contra hos, nostri sitiunt qui sanguinis undas,
Crudeles
Clade, domi donec perplexa negotia aguntur.
Sin aliter, totum nunc parvo fomite mundum
Incendet. Tenet ipse sinu pacem armaque eodem.
Si quisquam, quem
Deberet, res acta foret, iam proelia dudum
Per maria et terras insano turbine adessent.
Sed Pater Omnipotens, mundi cui machina curae est,
Talia, scit, cuius studio committere debet,
Qui fidei et decus es Romani dulce
Cardineique chori specimen. Tu bella profanis
Decertata odiis, iras dudumque repostas
Et clandestinas remove de pectore rixas
Pectora! Nil poteris superis, nil denique terris
Gratius efficere. En, coniurant monstra profundi,
Thrax ferus et Macedo,
Naviculam in Petri, quae mergitur obruta paene
Eripe, namque potes, miseratus! Te duce tandem
Mitior et clausis fera flamina condet in antris.
Serpit ab extremis ut virus in intima membris
Occupat in toto, quodcumque est, corpore; flamma
Ut solet exardens in tectis tollere, quidquid
Contingit propius, passim grassata, parumper
Obvia consumit crescitque valentior ignis,
Nil manet intactum, sic dudum
Abstulit, at sparsim — pudet enumerare — tot agros,
Oppida, castra, urbes et regna tot incluta quondam.
Nititur ulterius. Miserandum, nemo resistit!
Hibernumque trucem[3] diti cum
Et qui se
Extollunt, defer! Germana potentia vires
Hic, precor, ostendat! Non deerunt
Martia tot contra Mahometis castra
At quoniam proprio contendunt
Nunc aliqui, quos religio devinxit ad arma
Regis in osores, qui mortem morte fugabat,
Pro nobis furca extensus, quam nemo tuetur,
Salvifici labefacta cadit res publica Christi
Fitque minor sic et cunctas decrescit in horas.
Quid contra paucos, quorum furor urget ⌊Enyus⌋
Imperium quorum subiit tota
Pars simul
Miserunt et qui toto dominantur in orbe?
Munitae nihil his celsis in montibus arces,
Abducuntque homines. Nec enim munitio prodest,
Desertis postquam sulcis non semina dantur.
Vertite dira procul, superi! Nisi rebus in istis
Unio nunc fiat, Byzantia pestis[4] et
Hoc prohibere potes solus,
Instantes exstingue faces, ne fortior ignis
Post contemnat aquas; primis his motibus obsta!
Hoc pietas, iurata fides, hoc suadet honestum;
Ne te seducant, magni nec
Tot querulis deinceps precibus vel munere vincant
Hi, qui bella fremunt et numquam bella capessunt
Adversus fidei tot tela minantia nostrae!
Fastu sub tumido et sub cuncta licentia agebant
Immodica nullamque prius confinia pacem,
Ad quam devincti fuerant, habuere, sub armis
Gentiles subiere domus, vicinia late
Qui tenet, ingenti est quod nactus clade perenne.
Nunc etiam possent tranquillo vivere luxu
Deliciisque frui, prout consuevere, vicissim
Sed
Decretis obsint contra Mahometica castra,
Votaque quod tantis faciant discordia coeptis
Inficiantque animos, ducantque in proelia mundum
Christicolum. Quare superi olim tempore prisco
Sed feror in praeceps! Quo coepi, rursus eundum est!
Huc etiam domina legatus missus ab
Cardineo summique patris suffultus honore,
Pannoniae primas regni pervenit, in isto
Commoda consilio pro regni utriusque salute
Disquirit velletque libens succurrere rebus,
Ne sic infectis hinc reges forsan abirent.
Namque videt prudens, per multa volumina rerum,
Nunc igitur, quamvis labyrintho, quidquid agendum,
Fertur in ambiguo quodamque errore laborent
Omnia, spes magna est cunctis, prudentia regum
Istorum, tot pontificumque ducumque probata
Sic lux post tenebras, aether post nubila clarus,
Saepius et sic post adversa secunda sequuntur.
Quid referam innumeros proceres, heroas et auro
Torquatos equites, huc qui venere superbo
Auratas chlamydes, pretiosa monilia, gemmas,
Hunnus quae dives,
Quae tulit acer eques, fortis quae deinde Bohemus?
Enumerare prius possem, quot,
Igneus et medio dum flagrat
Quot seges omnis habet tenues per iugera aristas,
Quot sparsim volvat Libycoque in litore arenas
Auster, dum tumido bacchatur turbidus aestu,
Dicere totque graves currus, rubrasque quadrigas,
Multaque, nulla prior quae viderat ante vetustas.
Nec solum tanti Martis procerumque tumultus;
Venerat huc etiam doctorum clara virorum
Doctus et in variis versatus rebus agendis,
Philyrides certe vel nostro tempore
Et medica fertur praestans ut in arte Machaon:
Fotus et a teneris sollers
Aula in caesarea, nudae virtutis amator,
Ingenio promptus, multum facundus in ore,
Seu leges vel iura patrum, vel carmina dicat.
Et Iovis interpres veri, qui grandia facta
Quod sua non potis est umquam evanescere fama.
⌊Piso⌋ etiam, nostro vir in aevo doctus et acer,
Tractabat. Quodsi stricto pede sive soluto
Aggreditur quidquam, nil est exactius. Exin
Appulit Etrusco
Grandia qui cecinit
Saepius humana nihi consuetudine iunctus.
Ursinus cognomen habens, aetate
Et par ingenio, Graio et sermone Latino
Saepius hic culto certavit carmine mecum
Lenivitque meos pertaeso in corde dolores,
Quos cepi sensim tabescens taedio in isto.
Candida iam nova ter rursum sua cornua Phoebe
Omnia pulchra quidem sunt, omnia amoena sub isto
Tempore, per montes, per plana virecta, per amnes,
Per vernos prospectus agros it laetus, at ipsa
Iam mora sola nocet, nobis mora sola molesta est.
Adventum
Non solum tecum contra hostes foedus inibunt
— Tu modo ne deses toties videare morando! —
Sed tecum conubia, sed laetos hymenaeos.
Danubiusque celer tranandus, sive locanda
Ad ripas campo castrensia tecta in amico,
Vel quocumque loco placeat congressus, ad istos
Accelera
Inque feros
Affecere tuos
Ergo veni cupidisque tui te protinus offer!
Sic me etiam, modo
[1 ]
[2 ] Here:
[4 ] Here:
[3 ] Aquilae -